آموزش سلامت شهرستان چالوس

ايدز :

با وجود آنكه تنها سه دهه از شناخت بيماري ايدز مي گذرد حدود 40 ميليوين نفر با ابتلا به اين ويروس زندگي مي كنند و 30 ميليون نفر از اين بيماري جان باخته اند فقدان دسترسي به اموزش و خدمات پيشگيري يكي از عوامل اصلي گسترش اين بيماري است  براي كاهش روند ابتلا به ايدز بايد همه افراد را از حق دسترسي به اطلاعات صحيح و پيشگيري و درمان بهره مند سازيم .

ايدز چيست ؟

عفونت HIV نوعي عفونت ويروسي است كه سبب ايجاد يك بيماري مزمن چند ساله مي گردد اين ويروس به دليل اختلال در عملكرد سيستم ايمني ، فرد را مستعد عفونت هاي مرگبار و بعضي از انواع سرطان ها مي نمايد و در نهايت منجر به فوت مي گردد

واژه        AIDS      Acquired Immnue Deficiency syndrome  

به معناي نقص ايمني اكتسابي است

در حال حاضر ايدز يكي از اساسي ترين معضلات بهداشتي  ، اجتماعي ، سياسي ، اقتصادي  ، روحي و رواني جوامع بشري است اپيدمي ان ابتدا در كشورهاي غربي مشاهده گرديد اما در نهايت انتشار سريع آن  در آفريقا ، آمريكاي جنوبي ، و آسياي اتفاق افتاد و اين امر نشان گر ان است كه ايدز هيچ گونه نژاد ، مرز ، كشورجنسيت و سني را در امان نخواهد گذاشت  در حال حاضر به دليل افزايش اگاهي مردم اروپا و آمريكا در زمينه  راههاي  انتقال ايدز ، شيوع بيماري در اين مناطق كاهش يافته اما متاسفانه 90 % موارد آلودگي متعلق به كشورهاي جهان سوم است .

 

تفاوت بيماري  ايدز با اچ  آي  وي مثبت :

از زمانيكه ويروي وارد بدن فرد مي شود فرد آلوده به ويروس  محسبو ب شده و مي تواند ويروس را از راه خون و ترشحات جنسي خود به ديگران انتقال دهد ولي ظاهرً كاملاً سالمي دارد در اين مرحله مي گوييم فرد HIV مثبت است اما با گذشت زماني طولاني كه ممكن است 10 سال طول بكشد ، فرد دچار علائم ايدز مي شود كه همان مرحله بيماري ايدز است .

ساختار ويروس ايدز :

ويروس HIV حساس و ظريف اما موذي است اين ويروس درون سلولهاي سيستم ايمني بدن رشد كرده و باعث كاهش دفاع بدن عليه بيماري مي شود اين ويروس به دليل داشتن پوشش چربي نسبت به خشكي و ضد عفوني كننده ها بسيار حساس است  . ويروس HIV را مي توان تقريباً از تمام مايعات بدن بدست آورد محل تكثير آن در خون نمي باشد بلكه در غدد و اندام هاي لنفاوي تكثير مي يابد

راههاي انتقال ايدز:

1-    تلقيح  ويروس به گردش خون :

الف – تزريق خون و فراوده هاي خوني آلوده  100-90 درصد ويروس  را  منتقل  مي كنند اين فرآورده هاي خوني شامل خون كامل ، پلاسما و فاكتورهاي خوني هستند اما استفاده از ايمنوگلوبين ها ويروس را منتقل نمي كنند زيرا HIV تنها در سلولهاي خوني به ويژه در گلبولهاي سفيد قادر به زنده ماندن است

ب) فرو روفتن سوزن needle stick  اگر سوزن به خون فرد آلوده آغشته باشد به احتمال        3 /0 ويروس را منتقل مي كند

ج ) استفاده از تيغ ، سوز ن خالكوبي ، وسايل حجامت و ... آلوده به HIV  حدود 3/0 درصد احتمال انتقال آلودگي را دارد

پاشيدن خون آلوده به مخاط چشم هم مي تواند به احتمال 3/0 درصد ويروس را انتقال دهد اما استفاده معتادان تزريقي از سرنگ مشترك تا 60 درصد خطر انتقال را افزايش مي دهد

2-    تماس جنسي : در هر بار تمامي جنسي احتمال انتقال ا/0 تا 2/0 درصد است اما خطر اين انتقال از مرد به زن معادل 5-3 درصد است

وجود شركاي جنسي متعدد و روابط جنسي پر خطر احتمال آلودگي را افزايش مي دهد و وجود عفونت هاي التهابي همراه  مانند بيماري سوزاك احتمال آلودگي را 5-3 برابر و وجود عفونت هاي زخم دار در دستگاه تناسلي خطر آلودگي را 10-5 برابر افزايش مي دهد

3-    مادر به فرزند :

ويروس HIV   از مادر آلوده به ايدز در دوران بارداري ، حين زايمان و در دوران شيردهي مي تواند به كودك انتقال يابد آمار نشان مي دهد يك سوم كودكاني كه از مادران HIV  مثبت متولد مي شوند آلوده مي باشند

شايعترين مرحله ي آلودگي هنگام تولد نوزاد است كه نوزاد با ترشحات و خون آلوده در تماس نزديك است

احتمال انتقال در دوران جنيني و زايمان 40-13 درصدو احتمال انتقال از شير مادر 29-14 درصد است

راههاي عدم انتقال :

ويروس HIV   از طريق روابط اجتماعي مانند دست دادن  ، روبوسي ، سرفه ، عطسه ، هم غذا شدن ، استفاده از استخر هاي شنا ، تلفن عمومي ، ملاقات بيماران  ، توالت عمومي و حمام منتقل نمي شود نيش حشرات نيز در انتقال نقسي ندارد  ، پس نيازي به جدا سازي و قرنطينه كردن افراد مبتلا نمي باشد

انچه ما  را در معرض خطر قرار مي دهد رفتارهاي پر خطر ماست نه زندگي در كنار افراد مبتلا

سير باليني عفونت AIDS/HIV :

-    عفونت اوليه HIV :-60-50 درصد مبتلايان به عفونت HIV حدود6-1 هفته ( بطور متوسط 3 هفته ) بعد از تماس دچار علائمي مانند تب ، راش ماكولوپايولر   خستگي  ، فارنژيت ، ضعف و كاهش وزن بيش از 5 كيلو گرم ، ميالژي و آرترالژي ( دردهاي عضلاني و مفاصل ) ، تهوع ، استفراغ و اسهال مي شوند ممكن است دراين مرحله بزرگي كبد و طحال نيز اتفاق افتد اين دوره 3-1 هفته طول كشيده و خودبخود بهبود مي يابد البته احساس ضعف و خستگي ممكن است ماهها بطول بيانجامد در اين مرحله ممكن است بيماري به اشتباه آنفلوانزا يا هپاتيت تشخيص داده شود .

-    2-  مرحله بدون علامت : در اين مرحه كه ممكن است 10-8 سال طول بكشد فرد علائمي ندارد اما تكثير دائمي ويروس ادامه مي يابد و فرد ناقل ويروس است در كودكان كه عفونت HIV در اكثريت موارد حول و حوش زمان تولد اتفاق مي افتد دوره بدون علامت كوتاه تر از بزرگسالان است بطوريكه بيماري ايدز در تعداد كمي از شيرخوراان آلوده ظرف چند هفته  اول زندگي و در اكثريت آنها قبل از رسيدن به سن 2 سالگي آغاز مي شود .

-         3- مرحله قبل از ايدز :

-         اين مرحله با لنفانوپاتي منتشر قرينه  ، غير دردناك و پايدار حداقل در دو موضع غير از غدد لنفاوي كشاله ران ، و كمپلكس مربوط به ايدز يعني علائم اسهال ، تب بيش از يك ماه كاهش وزن بيش از10 درصد ،تعريق شبانه  ، برفك دهاني ، سل ريوي و  ...مشخص مي شود

-         4-  مرحله نهايي بيماري ايدز : علائم در اين مرحله گسترده بوده و با نقص شديد ايمني سلولي  ، اختلالات دستگاه گوارش ، دستگاه عصبي و بيماريهاي مزمن ناشي از ميكروبهاي  بيماريزا و نهايتاً مرگ مشخص مي شود .

-         دوران پنجره : window period

-    از زمان ورود ويروس HIV به بدن تا زمان تشكيل شدن آنتي بادي عليه ويروس 2 هفته تا 16 ماه طول مي كشد كه در اين مرحله عليرغم اينكه فرد آلوده به ويروس است اما آزمايش HIV منفي مي باشد دوره پنجره يكي از علت هاي نقص در تشخيص ،  ثبت و گزارش دهي بيماري ايدز مي باشد .

تشخيص عفونت HIV :

-         بيماران آلوده به HIV هيچ ظاهر مشخص ندارند و بيماري تنها از طريق آزمايش خون كه معمولاً 8-2 هفته بعد از عفونت مثبت خواهد شد مشخص مي گردد توصيه مي شود كه سه ماه بعد از مواجه شدن فرد با عفونت احتمالي  اچ   آي   وي  اقدام به انجام آزمايش شود زيرا قبل از اين مدت ممكن است انتي باديهايي كه براي تشخيص عفونت استفاده مي شوند هنوز در بدن تشكيل نشده باشند حتي در بعضي موارد تا 6 ماه هم ممكن است  آزمايش منفي نشان دهد

-         رايج ترين آزمايشي كه براي تشخيص آنتي باديهاي اچ   آي   وي  در آزمايشگاهها مورد استفاده قرار مي گيرد آزمايش الايزا ( Elisa  )  مي باشد در آزمايش الايزا نمونه خون بيمار در كنار ويروس زنده اچ  اي  وي قرارداده مي شود   در صورتي كه انتي باديهاي اچ  آي   وي در خون وجودداشته باشند اين آنتي باديها واكنش نشان مي دهند گاهي اوقات در آزمايش الايزا ممكن است خون  فردي كه از نظر عفونت اچ  آي  وي منفي است بطور كاذب مثبت گزارش شود بنابراين اگر در آزمايش اول عفونت اچ  آي  وي مثبت گزارش شد  بايد يك بار ديگر نيز اين آزمايش تكرار شود تا مشخص گردد كه آيا واقعا ً مثبت بوده است يا بطور كاذب مثبت شده است

-         آزمايش ديگر وسترون بلات Western Blot است كه براي تائيد موارد مثبت در آزمايش الايزا از ان استفاده مي شود آزمايش وسترون بلات يك آزمايش دقيق تري مي باشد كه مي تواند انتي باديهاي اختصاصي  اچ آي وي  را شناسائي نمايد و براي تائيد عفونت  اچ   آي   وي در افراد بكار مي رود در صورت وجود  اچ   آي  وي نوع دوم ( H I V 2) ممكن است بطور كاذب آزمايش و سترون بلات منفي گزارش گردد

-         ساير آزمايشهايي كه براي تشخيص عفونت  اچ   آي   وي بكار مي روند ، شدت سركوب ايمني بيمار را اندازه مي گيرند كه عبارتند از :

آزمايش آنرژي  : Anergy testing

شمارش سلولهاي : C D8 ,CD4

-         كشت   اچ   ْآي  وي    ( در كشت و توازن ويروس زنده  اچ   آي   وي  را شناسائي كرد   ولي چهار هفته وقت لازم دارد )

-         انتي ژن P24  با استفاده از آزمايش ‌آنتي ژن   P24  اچ آي وي را دو هفته بعد از بروز عفونت شناسائي كرد .

-         بتا ميكرو گلوبولين سرم

-         از آنجائي كه خطر عفونت هاي فرصت طلب نيز وجود دارد آزمايش تشخيص اين عفونت ها نيز بايد انجام شود كه شامل عفونتهاي زير مي باشد :

-         سايتومگالوويروس

-         هپاتيت B

-         هيستوپلاسموزيس

-         سيفليس

-         ت,كسوپلاسوزيس

-         سل

-        درمان ايدز :

الف ) درمان داروئي                    ب ) درمان غير داروئي

-         داروها از 3 طريق عمل مي كنند

-         كند كردن سرعت تكثير ويروس

-         سركوب ، پيشگيري يا توقف عفونت هاي فرصت طلب

-         تقويت سيستم ايمني بدن

-          درمان با تركيبي از داروها كه اصطلاحاً به ان درمان ضد ويروسي غير فعال  يا  HAART  مي گويند انجام مي شود .

درمان غير داروئي مثل رژيم هاي غذايي خاص – گياهان داروئي و تركيبات ويتاميني كه به كنترل عفونت كمك مي كند اما اثر بخشي انها هنوز ثابت نشده است .

 

پيشگيري :

بهترين شيوه پيشگيري در تماس جنسي ، پايبندي به اصول اخلاقي ، خانوادگي ، تقويت اعتقادات مذهبي و معنويات است استفاده از كاندوم به  عنوان يك وسيله پيشگيري تا حد زيادي خطر انتقال ويروس را كاهش مي دهد

در صورتيكه خطر انتقال مادر به كودك وجود داشته باشد مي توان با شروع به هنگام داروهاي پيشگيري خطر انتقال را از 30-25 درصد به 5 درصد   كاهش داد همچنين انجام عمل سزارين و عدم استفاده از شير مادر سبب كاهش انتقال ويروس خواهد شد

در زمينه پيشگيري در تماس با خون و فراورده هاي خوني انجام مشاوره هاي اوليه در افراد اهدا كننده خون و غربالگري تمام خونهاي اهدا شده بسيار كمك كننده است.

عدم استفاده از وسايل نوك تيز  و برنده ي مشترك مثل تيغ ، سوزن خالكوبي ، تاتو و ... يكي از اصول مهم پيشگيري محسوب مي شود ضمناً عدم استفاده از سرنگ مشترك در تزريقات بخصوض در معتادات تزريقي جزء مهمي از برنامه پيشگيري محسوب مي شود

پيشگيري از آسيب هاي شغلي حين انجام مراقبت هاي معمولي :

شايعترين علت عفونت هاي شغلي  ، آسيب هاي زير پوستي به وسيله سوزن در حين تزريقات وريدي است و در اين بين در پوش گذاري مجدد سوزنهاي آلوده شايع ترين علت آسيب شغلي است

يكي از شايعترين عملهايي كه در حين آن آسيب شغلي روي ميدهد رگ گيري  است لذا بايستي تا حد امكان از انجام درخواست آزمايشهاي بدون هدف و تجويز غير ضروري سرم و داروهاي تزريقي جلوگيري نمود و تعداد خون گيري هاي ضروي را به حداقل رساند

تمام وسايل نوك تيز  يا برنده بايستي با احتياط جابه جا و سپس در ظروف  safty Box يا ظرفهاي مقاوم به سوراخ شدن ( قوطي شير خشك يا دبه مايع ظرفشوئي ) كه بايد در نزديكترين مكان به محل فعاليت كاركنان قرار گيرد ريخته شود كه اين عمل در جلوگيري از بروز آسيب هاي شغلي  تاثير بسزائي دارد .

پيشگيري اوليه :

اغالب كاركنان آلوده به ويروس ايدز به عفونت HIV  را از خارج از محل كار خود دريافت نموده اند و در واقع با رعايت اصول احتياطهاي استاندارد خطر انتقال ان ناچيز است خطر انتقال ايدز از خطر انتقال هپاتيت B كمتر است كمتر از 5/0 درصد كاركنان بهداشتي كه از طريق آسيب ناشي از سر سوزن با خون يك بيمار  HIV مثبت مواجهه پيدا مي كنند به ويروس ايدز آلوده مي شوند

 

 

پيشگيري ثانويه بعد از تماس :

در اولين اقدام پس از وقوع تماس  ، شستشوي محل تماس با آب و صابون حداقل به مدت 3 تا 5دقيقه است مخاط چشم ، دهان يا   در صورت تماس با مواد عفوني بايد با آب فراوان شسته شوند مي توان  چشم ها  را با آب استريل يا محلولهاي شستشوي چشم و يا حتي آب ساده شست ضمناً شستشوي محل نبايد تا تهيه ي مواد ضدعفوني كننده به تاخير افتد

اقدام بعدي مراجعه سريع فرد ( ظرف مدت 24 ساعت ) به مركز مشاوره ، بيماريهاي رفتاري است در اين مركز كليه اقدامات پيشگري حمايتي از قبيل مشاوره مراقبت و در صورت لزوم درمان و پيشگيري صورت مي گيرد گر چه عفونت هاي  HIV به دنبال تماسهاي شغلي شايع نيست اما نمي توان از تاثيرات روحي ان جشم پوشي نمود و ضرورت مشاوره و حمايت از افراد آسيب ديده ، لزوم مراجعه فرد آسيب ديده به مركز مشاوره بيماريهاي رفتاري را تائيد مي نمايد

اصول احتياطهاي استاندارد

تمام نمونه هاي خون و مايعات بدن بايد پر خطر و آلوده فرض شوند

دست ها بايد به روش صحيح ، قبل و بعد از معاينه هر بيمار به مدت كافي ( 15 ثانيه براي يك معاينه معمولي و 3 تا 5 دقيقه در صورت بروز آلودگي ) شسته شوند

در صورت وجود احتمال تماس با خون يا مايعات بدن ( به جز عرق ) چه خوني و  چه غير خوني از دستكش استفاده شود

 به طور معمول استفاده از گان – ماسك و پوشش چشم لازم نيست مگر زماني كه خطر پاشيدن خون و ترشحات بصورت ، پوست و لباس وجود داشته باشد .

اتاق مخصوص جز در شرايطي  كه بيمار محيط را  آلوده مي كند لازم نيست چون اين بيماري از طريق محيط منتقل نمي شود به جدا سازي اين بيماران نياز نيست

مي توان غذاي بيماران را مانند سايرين در ظرف هاي عادي توزيع كرد و به جدا سازي نياز نيست.

وسايلي كه مجدد استفاده خواهند شد ابتدا بايد از  آلودگي هاي قابل رويت پاك و سپس در ظرفهاي مخصوص گذاشته و جهت ضد عفوني محل شوند

سوزنهاي مصرف شده 1 هرگز نبايد در پوش گذاري مجدد ، خم و يا شكست بلكه بايد بلافاصله و پس از مصرف در محفظه هاي مخصوص غير قابل نفود انداخت و زماني كه    تا  حجم است اين محفظه ها پر شد انها را از گردونه ي مصرف خارج و پس از گند زدائي به ظرف مخصوص زباله ي بيمارستاني انداخت در صورت امكان بهتر است از كاترهاي الكتريكي يا مكانيكي استفاده شود

زماني كه خون يا مايعات خوني در مكاني مي ريزد   اقدام هاي لازم بترتيب عبارتند از :

پوشيدن دستكش ودر صورت  لزوم ساير پوشش هاي محافظ

برداشتن مواد قابل جمع اوري با دستمال داراي قابليت جذب

شستشوي محل با آب و شوينده ها

ضد عفوني محل با محلول 10 درصد هيپو كلريت سديم

براي ضد عفوني وسايل چند بار مصرف تا حد امكان بايد از روش  استريلزيسيون حرارتي و در صورت عدم دسترسي از مواد پاك كننده با قابليت ضد عفوني در سطح بالا استفاده شود در خصوص لوازمي نظير دستگاه فشار خون كه فقط با پوست تماس دارند تميز كردن وسيله  و شستن با مواد شوينده كافي است

افرادي كه دچار ضايعات پوستي ، زخم هاي باز ، و درماتيت هستند بايد تا بهبودي كامل از مراقبت  مستقيم بيماران و  تماس  با وسايل آلوده معاف شوند و اگر اين امكان وجود نداشته باشد استفاده از دو دستكش توصيه مي شود

اموزش مداوم احتياطهاي استاندارد به تمام كاركنان بهداشتي درماني حتي  افراد نظافتچي      ضروري است .

 

وضعيت ايدز در ايران : 

تا تاريخ 1/1/89 مجموعا ً 20975 نفر مبتلا به AIDS/ HIV  در كشورشناسائي شده اند كه 6/92 درصد آنان را مردان و 4/7 درصد راز نان تشكيل مي دهند

3/38 درصد از مبتلايان به HIV در گروه سني 34-25 ساله قرار دارند كه بالاترين نسبت دربين گروههاي سني را به خود اختصاص مي دهند

وضعيت ايدز در مازندران

تا تاريخ 1/1/89 مجموعا ً 195 نفر افراد مبتلا به AIDS  / HIV در مازندران شناسائي شده اند .

كه 2/87 درصد انان را مردان و 8/12 درصد را زنان تشكيل مي دهند 5 نفر مبتلا به ايدز شناسائي شده در حال حاضر وجود دارند و 47 نفر از افراد مبتلا فوت كرده اند 8/33 درصد از كل مبتلايان به HIV در گروه سني 34-25 ساله قرار دارند كه بالاترين گروه سني را به خود اختصاص مي دهند 

علل ابتلا به HIV دربين كل موارديكه از سال 1365 تا كنون در مازندران به ثبت رسيده اند به ترتيب : تزريق با وسايل مشترك در مصرف كنندگان مواد (9/55 درصد ) رابطه جنسي (2/6 درصد ) ، دريافت خون و فراورده هاي خوني ( 1/2 درصد ) و انتقال از مادر به كودك (1 درصد ) بوده است راه انتقال در 9/34 درصد از اين گروه نامشخص مانده است .

 

دكتر شاطري – واحد پيشگيري از بيماريها مركز بهداشت شهرستان چالوس