آموزش سلامت شهرستان چالوس

 

شيوه ها و رسانه هاي آموزش

(پمفلت –پوستر –كارگاه)

هدف: توانمندسازي كاركنان در جهت استانداردسازي شيوه و رسانه هاي آموزش

 

پمفلت نوعي رسانه آموزشي است . در ابعاد كاغذ A4 تهيه ميشود . و به طور معمول به سه قسمت تقسيم ميگردد . اين رسانه مي تواند آموزشي ، هشدار دهنده و يا تبليغاتي باشد .كم حجم بوده و براي مطالعه از حوصله شخص مطالعه كننده خارج نيست .  پمفلت به عنوان يك تقويت كننده يادگيري براي جلسات گروهي و آموزشهاي فردي مورد استفاده واقع ميشود .

 

موضوعات عمده مورد بررسي در اين رسانه عبارت است از :

 1- بيماريها   
 2- معرفي وسايل و روشها  
  3- رفتار هاي بهداشتي

اصول كلي كه جهت تهيه اين رسانه مي بايست در نظر باشد عبارت است از : منطبق بودن مطالب و تصاوير با شرايط محلي موجود – استفاده از تصاوير و رنگهاي جالب – بر خورداري از زبان ساده و قابل فهم براي گروه هدف مورد نظر پمفلت – داشتن پيامهايي كه مي بايست كوتاه و مرتبط با موضوع پمفلت باشد و ذكر آدرسي جهت پاسخگوئي به سوالاتي كه ممكن است به دنبال مطالعه پمفلت براي مخاطب پيش بيايد

 

رسانه پمفلت در سه قسمت :
 1- روي جلد 
 2- صفحات داخلي  
 3- صفحه پشت جلد    بررسي ميشود .

•         صفحه روي جلد :

•         -   نام و نشان ساز مان تهيه كننده قيد  ميشود .

•         -  عنوان نشريه قيد ميشود .

•         -  تصوير متناسب با موضوع ، طرح ميشود .

•         -  نام فرد ، واحد يا مركز تهيه كننده ، قيد ميشود .

•         - نام ناشر ، شماره و تاريخ انتشار ( براي زمان انتشار نهائي ) قيد ميشود .

•         -  گروه هدف هر پمفلت  بهتر است  قيد  شود.

•         صفحات داخلي :

•         - با نام خدا آغاز ميشود .

•         - در مقدمه اهميت موضوع  قيد ميشود .

•         - از تصاوير مناسب  با شرايط محلي استفاده ميشود .

•         - از تنوع رنگ استفاده ميشود .

•         -ادبيات به كار رفته ، ساده و قابل فهم  مي باشد .

•         - پيامها كوتاه بوده و براي گروه هدف پمفلت  مفهوم مي باشد .

•         - اگر موضوع بررسي يك بيماري باشد موادر زير رعايت ميشود .

•         - معرفي كلي بيماري

 

 

راه هاي سرايت ياابتلابه بيماري:

 

•         - پيشگيري و درمان بيماري

•         -اگر موضوع پمفلت ، طريقه استفاده از وسايل و يا روشها  باشد ،  موارد زير رعايت ميشود .

•         - زمان استفاده

•         - مكان استفاده از وسيله

•         - مدت استفاده از وسيله يا روش

•         - طرز تهيه يا استفاده و تاثيرات وسيله يا روش

•         - اگر موضوع پمفلت بررسي رفتار باشد ، موارد زير رعايت ميشود .

•         -  فايده يا ضرر رفتار مورد نظر .

 

 

•         صفحه پشت جلد پمفلت :

•         - در صورت نياز از هشدار يا شعار ، آيه ، روايت يا نقل قول

•         ( يكي يا چند مورد ) استفاده  ميشود .

•         - نشاني و شماره تماس جهت پاسخگوئي به سوالات قيد ميشود .

•         - تذكر : ويژگي يك شعار خوب استفاده شده در پمفلت عبارت است از : ساده و صريح  باشد . مخاطب شعار معني آن  فورا بفهمد ( يعني فرصتي را براي فكر كردن در باره منظور از طرح شعار از دست ندهد ) مثبت باشد.                      دعوت به انجام يك  رفتار باشد. با فعل مثبت تمام شود .        د راندازه و جاهاي مختلف كارآئي داشته باشد .            مرتبط با هدف كليدي برنامه  آموزشي باشد .

•         - تذكر : قبل از تهيه پمفلت مي بايست تا حد امكان وضعيت اطلاعات گروه هدف مورد آموزش، نوع رفتار هاي أنها و در صورت امكان نگرش گروه هدف يا نمونه اي از أن بررسي شده و رسانه ياد شده به قصد تغيير دانش ، نگرش يا أموزش يك مهارت رفتاري تهيه شود .

 

•              تذكر : طرح اوليه پمفلت مي بايست در گروه هدف  تعيين شده  چند نوبت پيش آزمون شود و به دنبال نظر سنجي تغييرات لازم تا جائي انجام شود كه 90درصد افراد همان  معني را كه منظور طراح پمفلت است از عكسها و نوشته ها داشته باشند .عكس ها و نوشته ها را دوست بدارند . هيچ پيشنهادي براي تغيير پمفلت نداشته باشند .

•         - تذكر : تعيين محتوي بر اساس اولويت بندي به صورت زير تهيه ميشود .

•         - مهارت ، دانش يا نگرشي كه  آموزش گيرنده ( بايد بداند ) در اولويت اول مطرح ميشود .

•         -مهارت ، دانش يا نگرشي كه  آموزش گيرنده ( خوب است  بداند ) در اولويت بعدي  مطرح ميشود .

•         -مهارت ، دانش يا نگرشي كه  آموزش گيرنده (  خيلي خوب است  بداند ) در اولويت  آخر   مطرح ميشود .

•         طبيعي است كه اين اولويت بندي د رمورد گروه هاي هدف مختلف ، متفاوت خواهد بود .  به طور مثال مطلبي كه براي يك گروه هدف د ر رديف( بايد بداند) قرار گرفته براي گروه هدف ديگر ممكن است در  رده( خيلي خوب است بداند) قرار گيرد

 

 

ارزشيابي پمفلت :

 

•         چه اطلاعاتي دريافت كرديد ؟

•         به نظر شما معني اين نوشته چيست؟

•         اين تصوير چه چيزي را مي خواهد نشان بدهد ؟

•         آيا به شما مي گويد كاري انجام دهيد ؟

•         آگر بله ، چه كاري ؟

•         آيا نوشته با تصاوير هماهنگي دارد ؟

•         در اين صفحه از چه چيزي خوشتان آمد ؟

•         چه چيزي را دوست نداريد ؟

•          آيا كلماتي در اين جا نوشته شده است كه شما معني آن را متوجه نشده باشيد؟

•         كدام كلمات ؟

•         به جاي اين كلمه بهتر بود از چه لغات ديگري استفاده شود ؟

•         مهمترين پيام اين جملات و تصاوير چيست ؟

•         در اين پيام چه تغييري بدهيم بهتر است ؟

•         در اين تصوير چه تغييري بدهيم بهتر است ؟

•         ما مي خواهيم اين مطلب بهتر شود و به راحتي براي افراد قابل درك باشد ، شما فكر مي كنيد ، چگونه اين كار امكان پذير است ؟

 

 

پوستر برگي ا زكاغذ گلاسه يا معمولي و به قطع 60- 90 سانتي متر مي باشد . داراي كلمات ، تصاوير و سمبل هائي است كه يك پيام را القا مي كند و براي سه هدف به كار ميرود .

 

1-اعلام رويدادها و برنامه ها ي مهم

2-ارائه توصيه هاي مفيد و اطلاعات لازم در مورد يك موضوع

3-تشويق به انجام يا منع از انجام يك كار

 

پوستر ها عموما براي آموزش توده مردم به كار ميرود و د رمكانهاي شلوغ ، و نمايشگاه نصب ميشود .

 

پوسترها به دو دسته كلي يك نظري و چند نظري تقسيم ميشوند .

 

   پوستر هاي يك نظري :

•          با حداقل كلمات يا تصاوير ، يك مطلب يا مفهوم منفرد را بيان مي كند .  هر كس ، با يك نگاه و بدون هيچ توضيح اضافه مي تواند معني آن را دريافت كند . نمونه آن پوستري است  كه در راهروي بيمار ستان افراد را به سكوت دعوت مي كند .

 

پوستر هاي چند نظري :

•         مطالب و تصاوير زيادي را در خود جاي مي دهد . براي درك منظور ، به زمان بيشتري نياز دارد . اين نوع پوستر نيز نياز به توضيح شفاهي ندارد .

•         هر پوستر به طور معمول از اجزا زير تشكيل مي گردد .

•         1- شعار اصلي پوستر

•         2- تصوير  يا تصاوير پوستر

•         3- پيام ثانوي ( محتوي پيام )

•         4- نام و نشان گوينده پيام

•         ‘ گاهي پوستر ها مي توانند صرفا حاوي نوشته باشند .

 

و يژگي هاي مطلوب شعار موجود در پوستر عبارت است از :

•         از حداقل كلمات استفاده شده باشد .

•         - داراي حداكثر قدرت انتقال پيام باشد .

•         - باعث به خاطر سپردن نكات كليدي  پيام آموزشي پوستر گردد .

•         - پوستر فقط يك شعار داشته باشد .

•         - اندازه شعار به قدر  كافي بزرگ باشد .

•         - شعار در زمينه پوستر ، به سهولت و سرعت رويت شود .

•         -  باعث جلب توجه و  متوقف ساختن مخاطب شود .

 

ويژگي هاي مطلوب تصوير موجود در پوستر عبارت است از :

 

•         با شعار پوستر همبستگي مستقيم داشته باشد .

•         - باعث جلب توجه و متوقف ساختن مخاطب شود .

•         - از تعداد زيادي عكس يا نقاشي استفاده نشود .

•         - از سمبل هاو نمادها براي درك بهتر افراد كم سواد استفاده شود .

•         - از تصاوير روشن و جذاب استفاده شود .

•         - ديد خوش بينا نه اي را به عنوان راه حل ارائه كند .

•         - تصوير باعث تاثير فوري ديداري شود .

ويژگي هاي مطلوب پيام ثانوي عبارت است از :

 

•         مخاطب را به اقدام خاصي دعوت كند .

•         - از حداقل كلمات استفاده شود .

•         - مخاطب را به يك راه حل براي يك مشكل راهنمائي كند .

•         - با شعار پوستر در ارتباط باشد .

•         - مطلب ارائه شده ساده بيان شود .

•         - بيش از يك مطلب را ارائه ندهد .

ويژگي  مطلوب گوينده  پيام عبارت است از :

 

•         نام سازمان يا موسسه مربوطه در انتهاي پوستر قيد شود .

•         -نماد يا آرم ساز مان تهيه كننده درج شود .

ويژگي هاي   عمومي يك پوستر خوب :

فقط يك ايده را مطرح كند .ايده هاي متعدد  باعث ابهام در پوستر مي گردد .

•         - پوستر بايد مخاطبين را به تفكر وادار كند .

•         - از 10 متردورتر توجه را جلب كند .

•         - از قوه باصره براي انتقال پيام استفاده كند

•         - از تصاوير و سمبل هائي استفاده كند كه افراد بي سواد هم بتوانند بفهمند .

•         -  حروف و طرح ها بايد به اندازهاي بزرگ باشد كه از دور ديده شود .

•         - قابل به خاطر سپردن باشد .

•         - مخاطب را به تفكر وادار كند.

•         سودمندي حاصل از پيام را به مخاطب نشان بدهد .

•         - طرح و رنگ با موضوع هماهنگ بوده تا بتواند احساس درستي را در مورد تناسب و روابط دروني اجزا پوستر سبب شود .

•         - تعداد رنگ هاي مورد استفاده از دو رنگ تا حداكثر چها ررنگ باشد .

•         - از رنگ سفيد در زمينه پوستر استفاده شود .

•         - استفاده از رنگهاي متضاد و تند در كنار يكديگر باعث افزايش كارآئي و تاثير پوستر ميشود .

•         - استفاده از رنگهاي روشن در زمينه تيره مناسب است .

•         استفاده از رنگ سياه در زمينه زرد باعث درخشندگي زيادتر مي شود .

•         - كلمات بايستي به زبان  محلي ، ساده و كوتاه باشد .  

•         -ابعاد پوستر بايد مناسب ( 60در 90 سانتي متر ) باشد .

•         - مكان نصب پوستر حداكثر د رفاصله زماني يك ماه تغيير كند .  در غير اين صورت مردم به آن بي توجه ميشوند .

 

ارزشيابي پوستر

 

•         آيا پوستر نصب شده ، نظر شما را جلب كرده است ؟

•         آيا مقادير به كار رفته به نظر شما جالب است ؟

•          آيا نوشته ها خوانا هستند ؟

•         كدام كلمات براي شما نامفهوم بود، آنها  را نام ببريد ........................

•         آيا شعار پوستر براي شما مفهوم است ؟

•          آيا تعداد تصاوير مناسب است ؟

•         آيا تصاوير قابل فهم است ؟

•         به نظر شما معني اين تصاوير چيست ؟

•         در اين تصاوير چه تغييري بدهيم بهتر است ؟ پاسخ تشريحي نوشته شود ............

•          به نظر شما رنگ هاي به كار رفته در تهيه پوستر مناسب است ؟

•         آيا نظر خاصي در مورد رنگهاي به كار رفته داريد ؟

•           آيا از نوع خط نوشته شده راضي هستيد ؟

•          آيا تصاوير پيام ها با هم همخواني دارد ؟

•           آيا اندازه پوستر مناسب است ؟

•           آيا بدون ديدن پوستر ، قادريد پيام  و محتوي آن را تعريف كنيد ؟

•          آيا اين پوستر براي شما مناسب و قابل استفاده است ؟

•         مهم ترين پيام اين پوستر چيست ؟ پاسخ تشريحي قيد شود .......

•          آيا مطالب موجود در پوستر را قبول داريد ؟

•          براي بهتر شدن پوستر ، چه تغييراتي را پيشنهاد مي كنيد ؟

 

 

 

•         كار گاه عبارت است از گرد همآئي تعدادي از افراد با تجربه و مسئول با تني چند از كار شناسان به منظور پيدا كردن راه كا رمنطقي و اصولي در زمينه مسايل حر فه أي و مشكلات مورد نظر خود و افزايش مهارتهاي شخصي آنان  .  شركت كنندگان در كا رگاه حتي المقدور مي بايست داراي مسئوليت اجرائي باشند يا در آينده نزديك به كار اجرائي بپر دازند .  كار گاه روشي است مبتني بر حل مسئله . و براي جلب مشاركت افراد از انواع فنون بحث گروهي استفاده ميكند . 

 

•         تمام شر كت كنندگان فعالانه د ربحث شركت نموده و با همكاري هم بهترين راه حل را انتخاب مي كنند. يكي از متداولترين روشهاي مورد استفاده در كا رگاه ، بحث گروهي  در باره  مسايلي است كه از قبل تعيين شده است . هر عضو نظريات خود را ابراز نموده و در عين حال از نظرات ، عقايد و تجربيات ديگران در باره سوالات مورد علاقه خود استفاده مي كند .در كار گاه منابع و ماخذ مناسب در رابطه با موضوع كار گاه ارائه ميشود . پس از پايان كار گاه توقع اين است كه در پيشرفت شغلي شركت كنندگان ، حركتي انجام شده باشد . و شركت كنندگان در كاربرد روشهاي ارائه شده ترغيب شده باشند .

هدف دقيق كار گاه  ايجاد شرايطي است كه در آن شركت كنندگان در كا رگاه تصميم بگيرند ، برنامه طرح نمايند و تغييرات لازم را به وجود آورند .
 تعداد افراد شركت كننده در كارگاه به طور معمول 10الي 15 نفر و تا حداكثر 25الي 30 نفر مي باشد .

 

هر كا رگاه به طور عمده از سه قسمت تشكيل  شده است :

 

1- سخنراني ( يك ششم كل زمان كار گاه را به خود اختصاص ميدهد )   

2- بحث گروهي وكار د رگروه هاي كوچك( دو سوم زمان كار گاه را به خود اختصاص ميدهد )     

 3- جلسه ارائه كار گروه ها و مشاركت جمعي      ( يك ششم زمان را به خود اختصاص ميدهد . ) 

 

   تشكيل كميته بر گزاري كار گاه  تعيين موارد زير را به  عهده دارد :

•         تعيين اهداف كلي ، اهداف ويژه رفتاري ،

•         -تعيين عنوان كار گاه ،

•         -  تعيين نوع افراد شركت كننده و نوع تخصص آنها ،

•         - طبقه بندي و گروه بندي شركت كنندگان به گروه هاي كوچك ، با توجه به تخصص و تجا رب آنها

•         - پيش بيني و تهيه محتوي آموزشي

•         - تهيه سوالات پيش آزمون و پس آزمون و تكثير آنها به تعداد شركت كنندگان

•         طرح سوالات بحث گرو هي متناسب با تخصصها و موضوع بحث ها

•         - تهيه فرم ارزشيابي و نظر خواهي پايان كار گاه

•         - تعيين محل كار گاه

•         - پيش بيني محل اقامت شر كت كنندگان

•         - تعيين  زمان برگزاري كار گاه

•         - زمان بندي برنامه( با توجه به مدت سخنراني ها ، استراحت ، كار گروهي – بحث عمومي – زمان جمع بندي )

•         - تعيين رئيس جلسه ، دبير جلسه از ميان شركت كنندگان در هر روز

•         - پيش بيني ناظر  يا تسهيل كننده بحث گروهي

•         - تهيه و ارسال بر نامه كار گاه جهت افراد شركت كننده و ساير افراد درگير

•         - تعيين انتظارات از افراد شركت كننده ( توصيه به مطالعه متون خاص ، جمع  آوري آمار يا اطلاعات خاص ... ) و ارسال شرح توقعات همراه دعوت نامه

•         -تهيه دعوت نامه و ارسال به موقع براي افراد شركت كننده – تعيين زماني براي قبول فرم در خواست

•         پيش بيني و تامين هزينه كار گاه

•         - پيش بيني و تامين تداركات و تجهيزات و تعيين مسئول تداركات و تجهيزات

•         - نصب پلاكارد هاي لازم

•         - ارتباط با مطبوعات براي انجام مصاحبه و تهيه گزارش

•         - بررسي نهائي وضعيت  سالن و كلاسها در دو روز قبل از بر گزاري كار گاه

 

 

نحوه گزارش نويسي يك كار گاه آموزشي :

 

مقدمه ( شرحي كوتاه در مورد دلايل منتهي به برگزاري كارگاه )

•         - هدف كلي كارگاه

•         -شرح نحوه عمل كارگاه و چگونگي انطباق شركت كنندگان با اين نحوه عمل

•         - نمونه اي از نتايج به دست آمده از كار گروهي

•         - فهرستي از مدارك مورد استفاده قرار گرفته

•         - نتايج ارزشيابي توسط شركت كنندگان

•         - فهرست شركت كنندگان

•         -ارسال نامه  تشكر و گواهي شركت در كارگاه( حداكثر تا 15 روز بعد از پايان كارگاه )  انجام مي گردد

 

 

گل نوش خزايي -كارشناس مسئول آموزش سلامت شهرستان چالوس

 

1388